Ο ΠΕΙΡΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΣΜΟΥΚωδικός: 9789600412864Συγγραφέας: Ρεβέλ Ζαν-ΦρανσουάΕκδοτικός οίκος: ΡΑΠΠΑ

Αθήνα 1976, σελ. 312.

Μια ιστορική πείρα, αρκετά πλατειά τώρα, επιτρέπει να συμπεράνουμε, όχι με θεωρητικούς διαλογισμούς, αλλά με τη διαπίστωση και μόνο, ότι δεν υπήρξε ποτέ και ούτε υπάρχει κομμουνιστικό καθεστώς μη-σταλινικό. Ας μη συγχέουμε απόπειρες που γίνονται και συστήματα που υπάρχουν, ούτε βιβλία που γράφονται και κοινωνίες όπου ζουν άνθρωποι (σελ.30). Αν ήταν αρκετό να καταλυθεί η δημοκρατία για "να κάνουμε την επανάσταση" ο κόσμος θα κολυμπούσε από τους προϊστορικούς χρόνους στον πιο αναλλοίωτο σοσιαλισμό. Ή, αν ακόμα μπορούσαμε να κάνουμε την επανάσταση, δίχως την ίδια στιγμή να φέρουμε ή να ενισχύσουμε τη δημοκρατία, δεν θα είχε υπάρξει ποτέ και πουθενά "προδομένη επανάσταση". Η δημοκρατία και οι ελευθερίες δεν είναι μια προαιρετική πολυτέλεια, που προσθέτουμε σε μιαν επανάσταση για να τη στολίσουμε όταν τη βρίσκουμε αρκετά εύρωστη για να σηκώσει αυτό το συμπληρωματικό πλουμίδι. Είναι ο εγκέφαλος των επαναστάσεων, και μεγαλώνουν μαζί τους, όπως ο εγκέφαλος αναπτύσσεται μαζί με τον οργανισμό που διευθύνει. Η ελευθερία μέσα σε μια κοινωνία είναι απλώς η χρήση που ο κάθε πολίτης έχει τη δύναμη μα κάνει της νοημοσύνης του. Και η δημοκρατία είναι η εφαρμογή αυτής της νοημοσύνης όλων και του καθενός στη διοίκηση της κοινωνίας. Δεν είναι συνεπώς δυνάμεις ξενόφερτες, αποσπάσιμες, δεκτικές αναβολής, αλλά, αντίθετα, ρυθμιστικές αρχές σύμφυτες σ" ένα πολιτισμό που ανανεώνεται, ζει κι επιζεί. Υπάρχουν αναμφίβολα επαναστάσεις σε κοινωνίες που δεν είναι ακόμα προετοιμασμένες για ν" ανέχονται, ή μάλλον για να χρησιμοποιούν, παρά μόνο μια μικρή δόση δημοκρατίας κι ελευθερίας. Αλλά στον ίδιο τούτο βαθμό, οι επαναστάσεις αυτές δεν είναι επαναστάσεις· είναι σαν ορισμένοι άρρωστοι που διαθέτουν μόνο μερικά λεπτά διαύγειας την ημέρα: παραμένουν δηλαδή στοιχειώδεις, εμβρυακές και ανάπηρες. Πολύ γρήγορα γίνονται το αντίθετο εκείνου που θέλανε οι πρωτεργάτες τους. Ο σκοταδισμός που προηγήθηκε, που ενάντιά του έγινε ο ξεσηκωμός, πώς θα μπορούσε να είναι ένα όπλο κι ένας οδηγός για το χτίσιμο εκείνου που πρέπει ν" ακολουθήσει; Η ελευθερία και η δημοκρατία δεν είναι όροι επαρκείς για τον μετασχηματισμό και την καλή λειτουργία των κοινωνιών, είναι όμως αναγκαίος όρος τους. Άλλωστε δεν υπάρχει επαρκής όρος για μια επαναστατική επιτυχία: επαρκής είναι μόνο ο συνδυασμός των αναγκαίων όρων (σελ.134-135). (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)